|
Zasoby żywe
Do żywych zasobów Bałtyku należą prawie wyłącznie ryby.
Podstawowymi gatunkami łowionymi na Bałtyku są: śledź, dorsz i szprot,
ale ważne są również płastugi (stornia, gładzica, skarp) oraz ryby wędrowne
(łosoś, troć, węgorz). Lokalnie niewielkie znaczenie użytkowe mają: belona,
węgorzyca, motela, ostropłetwiec, sieja, sielawa i stynka.
| |
|
| Połowy ryb użytkowych Bałtyku w
latach 1945-2001 |
Połowy dorsza w latach 1945-2001 |
| |
|
| |
|
| Połowy śledzia w latach 1945-2001 |
Połowy szprota w latach 1945-2001 |
Od II wojny światowej połowy wszystkich gatunków użytkowych
Bałtyku systematycznie rosły osiągając swoje maksimum w latach 70/tych/
i 80/tych/. Było to spowodowane zarówno zwiększaniem się intensywności
eksploatacji rybackiej, jak również wzrostem żyzności morza (patrz: eutrofizacja).
W latach 90/tych/ trend ten załamał się, co jest szczególnie widoczne
na przykładzie dorsza. Ogólne połowy dorsza na Bałtyku zmalały z 442 tys.ton
w 1984 roku do 41 tys. ton w 1993 roku. Przyczyną tego była stagnacja
wód głębinowych Bałtyku (brak odświeżających wlewów i w rezultacie spadek
zasolenia, który uniemożliwiał prawidłowy rozwój składnej ikry). Spadek
połowów niektórych gatunków zwrócił uwagę na konieczność ochrony i lepszego
gospodarowania żywymi zasobami Bałtyku.
Dla zapewnienia odnawialności zasobów stosuje się program ochrony ryb.
Poprzez wprowadzanie okresów i obwodów ochronnych ogranicza się dostęp
do tarlisk i miejsc wzrostu narybku. Odpowiednie przepisy określają parametry
środków technicznych stosowanych w rybołówstwie np. wielkość oczek w sieciach
rybackich. Kontroli podlega również moc łowcza statków rybackich, która
wzrosła znacznie wskutek wprowadzenia akustycznych metod poszukiwania
ryb, a także pojawienia się możliwości łowienia w pobliżu przeszkód na
dnie. W przypadku niektórych gatunków stosuje się zarybianie. W ten sposób
zasila się niewielką dziką populację łososia i w rezultacie aż 90% łowionych
łososi pochodzi z materiału zarybieniowego.
Dzięki tym szeroko zakrojonym, kompleksowym działaniom ochronnym, trend
spadkowy połowów został zahamowany i sytacja większości gatunków zaczyna
się poprawiać. Pozwala to myśleć optymistycznie o przyszłości rybołowstwa
bałtyckiego.
Bogactwa mineralne
Na dnie Bałtyku odkryto wiele surowców mineralnych, m.in. ropę naftową,
gaz ziemny, kruszywa (żwir, piaski), bursztyn i minerały ciężkie.
 |
Ropa naftowa i gaz ziemny
występują wzdłuż południowo-wschodnich wybrzeży Bałtyku, na głębokościach
od 2 do 6 km. Poszukiwania ropy wykazały, że najbardziej obiecujące
złoża znajdują się w polskiej strefie ekonomicznej w rejonie na
północ od Rozewia - tu w 1980 roku stanęła pierwsza platforma wiertnicza
na Bałtyku. Jak na razie wydobycie ropy z tego złoża jest niewielkie
- ok. 1000 ton dziennie. Pokrywa to zapotrzebowanie polskiej gospodarki
zaledwie w 2%. Obecnie prowadzone są dalsze poszukiwania ropy, także
w innych rejonach Bałtyku, np. w strefie rosyjskiej w rejonie Kaliningradu. |
| Zwykle ropie naftowej towarzyszą złoża gazu. W polskiej strefie
odkryto 4 złoża, których potencjał wynosi od 7,5 do 10 mld m3.
Ich eksploatacja powinna się rozpocząć w najbliższych trzech-czterech
latach. |
|
Na dnie Morza Bałtyckiego kryją się znaczne zasoby
materiałów budowlanych: głazów, żwirów, otoczaków i piasków. Są
one eksploatowane głównie przez Danię, Szwecję, Finlandię i Łotwę. W polskiej
strefie Morza Bałtyckiego znaleziono znaczne ilości materiałów budowlanych
na Ławicy Słupskiej, Ławicy Odrzańskiej i w okolicy Koszalina. W chwili
obecnej trwają przygotowania do podjęcia eksploatacji przemysłowej na
Ławicy Słupskiej. Należy podkreślić, że pozyskiwanie tych surowców z dna
morskiego musi być bardzo ostrożne i przemyślane, gdyż intensywne prace
wydobywcze naruszają równowagę ekologiczną i mogą doprowadzić do zniszczenia
cennych zespołów roślinnych i zwierzęcych.
 |
Bursztyn jest
rzadkim i cennym surowcem, z którego słynie Morze Bałtyckie. Powstał
z żywicy drzew iglastych porastających tereny obecnej Skandynawii
i Bałtyku w okresie trzeciorzędu. Spływająca z drzew żywica transportowana
była rzeką, której ujście znajdowało się na wprost dzisiejszego polskiego
wybrzeża Bałtyku i stopniowo zamieniała się w bursztyn. |
 |
Lądy i morza w okresie trzeciorzędu |
 |
Współczesne granice lądów |
 |
Drogi transportu żywicy |
 |
Miejsce
gromadzenia się złóż żywicy |
Największe złoża bursztynu znajdują się wzdłuż południowego wybrzeża
Bałtyku od Chłapowa po Półwysep Sambijski (ok.200 km2). Obecnie
bursztyn na skalę przemysłową eksploatowany jest jedynie w rejonie Półwyspu
Sambijskiego, w rejonie kaliningradzkim.
Minerały ciężkie (ilmenit, rutyl, cyrkon,
granat, magnetyt) występują w Bałtyku w postaci złóż rozsypiskowych o
niewielkiej powierzchni i małej miąższości, co ogranicza możliwość ich
wykorzystania gospodarczego. Największe złoża znajdują się wzdłuż południowego
wybrzeża Bałtyku (od Mierzei Kurońskiej po Rostok) oraz w rejonie Oulu
w Finlandii. W strefie polskiej pierwsze złoże zlokalizowano na Ławicy
Odrzańskiej.
W Morzu Bałtyckim, w porównaniu z innymi morzami, powstaje stosunkowo
dużo konkrecji żelazowo-manganowych.
Według obliczeń ich zasoby stanowią ok. 100 mln ton. W chwili obecnej
eksploatacja złóż lądowych żelaza i manganu zaspokaja potrzeby gospodarki,
toteż nie ma konieczności pozyskiwania ich z konkrecji bałtyckich.
Jednak w przyszłości złoża te mogą być cennym źródłem tych metali.
|
 |
|